Wyszukiwanie

wyszukiwanie zaawansowane >

Aktualności

Akademia 50+ - nowe podejście do edukacji osób dojrzałych

27 maja 2015 11:01
Akademia 50+ - nowe podejście do edukacji osób dojrzałych

Akademia 50+ - nowe podejście do edukacji osób dojrzałych

Wraz z wiekiem zmieniamy się, a zmiana ta obejmuje nie tylko płaszczyznę biologiczną, ale także pozostałe sfery naszego życia: psychologiczną, społeczną: prywatną i zawodową, poznawczą. Kolejne lata i związane z nimi kolejne doświadczenia, gromadzona wiedza i kompetencje – wszystko to stanowi o wyjątkowości osoby dojrzałej. Zmiana jest nieunikniona, choć przybiera różną postać: dla niektórych bywa radykalna, dla innych subtelna, bywa postrzegana jako pozytywna, choć zdarza się, że także jako negatywna. Zmiana dotyka również pola rozwoju i edukacji, a co za tym idzie – efektywności szkolenia. Skoro człowiek dojrzały uczy się inaczej, to należy zastanowić się nad następującą kwestią: jak efektywnie uczyć osoby dojrzałe?

Dla projektu „50+ dla 50+ czyli Akademia rozwoju kompetencji w zakresie uczenia osób powyżej 50. roku życia” realizowanego od 2012 roku przez Centrum Doradztwa Strategicznego s.c. D. Bieńkowska, C. Ulasiński, J. Szymańska kluczową hipotezę stanowiło właśnie stwierdzenie, iż osoby dojrzałe wymagają zmodyfikowanego podejścia do edukacji, a owa modyfikacja gwarantuje wysoki efekt szkolenia (projekt wpisuje się w Priorytet VIII Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013 i współfinansowany jest ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego). Hipoteza ta została zweryfikowana poprzez dwie ścieżki badawcze. Po pierwsze poprzez analizę najnowszych badań, literatury specjalistycznej, publikacji naukowych z zakresu andragogiki, procesów edukacyjnych, procesów zmian związanych z dojrzewaniem. Po drugie poprzez badania z trenerami osób dojrzałych, specjalistami pracującymi z tą grupą wiekową oraz z uczestnikami szkoleń w wieku 50+.

Badania stanowiące fundament dla „Akademii 50+” wykazały zatem, iż wielopłaszczyznowa zmiana związana z dojrzałością dotyczy także procesu uczenia się. Po prostu inaczej należy prowadzić szkolenie dla młodego „Jaśka”, a inaczej dla dojrzałego „Jana”, by efekt edukacyjny utrzymywał się na wysokim poziomie. W wyniku badań wyłoniliśmy 9 obszarów gwarantujących sukces szkolenia. Są to uwarunkowania, które należy uwzględnić w procesie uczenia osób dojrzałych, by uzyskać wysoki efekt edukacyjny.

Najważniejszy obszar zakłada, iż zarówno identyfikacja potrzeb, jak i przygotowanie oraz prowadzenie treningu powinny koncentrować się wokół celu i przydatności pozyskiwanej wiedzy i umiejętności. Trener pracujący z grupą 50+ powinien szczególną wagę przykładać do wyraźnego określenia celu szkolenia, używać języka korzyści, a wprowadzając ćwiczenia czy zadania aktywizujące uczestników podkreślać, w jaki sposób łączą się z realizacją celu.

Kolejny element stanowi wysoka motywacja wewnętrzna – zdecydowanie wyższa u dojrzałych uczestników szkolenia. Jasiek na szkolenie idzie z nastawieniem „wpiszę to sobie do CV”, Jan rozważa je w innych kategoriach: „do czego mi się to przyda?”. Trener powinien mądrze wykorzystać tę motywację, np. poprzez skonsultowanie programu szkolenia z jego przyszłymi odbiorcami, co dodatkowo wzmocni ich zaangażowanie w proces edukacyjny.

Trzeci obszar uwarunkowań i potrzeb wiąże się wnikliwością i precyzyjnością w zdobywaniu nowych kompetencji. Osoby dojrzałe częściej niż młodsi uczestnicy pytają, dociekają i chcą poznać głębiej omawiane zagadnienia – pod żadnym pozorem nie wolno ich z tego powodu stygmatyzować wrzucając do kategorii „trudnych uczestników”. Postawa i zadawanie licznych pytań nie wynika z nieznajomości tematu czy braku przygotowania do zajęć, ale z pogłębionej wraz z wiekiem dociekliwości. Trenerzy powinni uwzględnić ten aspekt planując szkolenie – z jednej strony dobrze przygotować się na dodatkowe pytania (uzbroić się w informacje i cierpliwość), z drugiej – przewidzieć odpowiednią ilość czasu na dociekania, refleksję.

Przestrzeń do refleksji jest bowiem kolejnym elementem niezwykle istotnym w procesie uczenia osób dojrzałych. Z wiekiem rośnie potrzeba autorefleksji, a także chęć werbalizacji swoich przemyśleń. Pojawia się także silna potrzeba kotwiczenia nowej wiedzy – odniesienia jej do dotychczasowych doświadczeń. Cykl Kolba idealnie nadaje się jako struktura porządkująca sesję szkoleniową w przypadku nauczania osób dojrzałych. Szczególnie należy pamiętać, że w tym przypadku „Kolb ma wielkie uszy”, czyli na refleksję i zastosowanie należy przeznaczyć o wiele więcej czasu niż w przypadku szkoleń dla młodszych odbiorców.

Piąty obszar zwraca uwagę na rolę obserwacji w nabywaniu nowej wiedzy i umiejętności. Po pierwsze, wspomniana wcześniej wnikliwość osób dojrzałych oraz skłonność do pojmowania rzeczy poprzez szczegóły wymaga od prowadzącego pokawałkowania i dokładnego omówienia przedstawianych schematów, dużych teoretycznych zagadnień. Warto by trener przeznaczył czas na omówienie każdego elementu z większej całości. Po drugie, obserwacja zachodzi także poprzez notowanie. Istotne jest zatem, by przygotować dla uczestników materiały do ręki, a w szczególności arkusze refleksji / obserwacji własnej. Tempo prowadzenia szkolenia powinno uwzględniać czas na zanotowanie.

„Stary pies i nowe sztuczki” czyli absorpcja nowej wiedzy a utarte schematy i przekonania to następna sfera istotna w procesach edukacyjnych osób 50+. Techniki kreatywne balansujące na granicy zabawy i śmiechu uznawane są często za niepoważne lub zbyt infantylne dla dojrzałych uczestników, jednakże prowadzone w projekcie badania wykazały wręcz odwrotne zjawisko. Okazało się, że techniki kreatywne dużo lepiej sprawdzają się w grupach dojrzałych, jednak pod zasadniczym warunkiem: muszą być obwarowane celem i przydatnością. Ten rodzaj narzędzia/metod pozwala bowiem na wykorzystanie bogatego doświadczenia i kompetencji osób dojrzałych. Ponadto, techniki kreatywne są doskonałym sposobem wybijania z utartych schematów zachowań („od 15 lat tak robiłem i się sprawdzało”), za ich pomocą można zburzyć te zastałe sposoby myślenia i postępowania, a nawet zastąpić je nowymi rozwiązaniami.

Kiedyś i dziś” czyli koncentracja i dystraktory to siódmy obszar, który można podsumować stwierdzeniem: „z wiekiem komfort nas nie męczy”. Janowi podczas szkolenia może przeszkadzać hałas, którego jako Jasiek nawet nie zauważał: potwierdza to przykładowe spostrzeżenie z ankiet ewaluacyjnych: W drugiej części szkolenia w ogóle nie mogłem się skupić na tym co mówiła trenerka, hałas buczącej co chwilę klimatyzacji i te niewygodne krzesła powodowały, że myślałem tylko o tym. Na studiach nauka w akademiku czy szybka powtórka materiału w tramwaju była czymś na porządku dziennym, dojrzały ciągle kształcący się człowiek do nauki potrzebuje spokojnego wygodnego miejsca. Prowadzący szkolenie powinien zatem uwzględnić potrzeby zarówno ciała, jak i psychiki dojrzałych uczestników i zapewnić komfortową salę ze światłem dziennym (o powierzchni spełniającej tzw. „brytyjski standard szkoleniowy” czyli 5 m2 na osobę), wygodne krzesła oraz wyeliminować potencjalne dystraktory dźwiękowe – nie tylko w postaci hałasu ulicznego, ale także muzyki. Krótsze sesje szkoleniowe, większa ilość przerw, zagwarantowanie możliwości ruchu – to klucz to dobrego samopoczucia uczestników.

Przygotowując szkolenie należy uwzględnić także możliwy technostres – jeden ze składników wpływu „cywilizacji zmian” na procesy edukacji osób dojrzałych. Oczywiście nie jest to prawidłowością, należy jednak mieć na uwadze, że niektóre osoby dojrzałe mogą być mniej obyte z nowoczesnymi technologiami, a wówczas nowe formy prezentacji oraz ćwiczenia wymagające użycia smartfonów czy tabletów okazują się dla nich stresujące. Wolniejsze wykonywanie tego typu zadań przez dojrzałych uczestników może wywołać u nich blokadę i w rezultacie prowadzić do mniejszej efektywności szkolenia. Grupy mieszane okazują się zatem mało efektywne – szczególnie podczas szkoleń językowych lub polegających na pracy z komputerem. Prowadzący powinien zatem pamiętać, że u osób dojrzałych ciekawość nowego narzędzia łączy się z potrzebą większej ilości czasu na zapoznanie się z nim.

Ostatni, dziewiąty obszar obejmuje ciągłość doświadczeń edukacyjnych i tempo przyswajania nowej wiedzy. Z wiekiem, a dokładnie już po 30 r.ż., zmniejsza się szybkość uczenia się nowych rzeczy. Hasło „im mniej, tym lepiej” powinno przyświecać trenerom podczas planowania szkolenia, szczególnie w momencie podawania uczestnikom nowych treści. Zamiast pędzić z materiałem warto zredukować wprowadzane tematy tak, by móc przedstawić uczestnikom mniej zagadnień, za to dokładniej i wolniej. Trener powinien uwzględnić zróżnicowana ciągłość doświadczeń edukacyjnych uczestników, także możliwość, że dla niektórych ostatnie wspomnienie nauki w grupie wiąże się ze szkołą średnią i relacją uczeń-nauczyciel. Trener dostosowując się do specyfiki uczestników oraz ich mentorskich predyspozycji, powinien przyjąć postawę partnerską, moderować proces nauczania, wystrzegać się natomiast przyjęcia roli nauczyciela.

Rola wyżej opisanych 9 obszarów dla sukcesu szkolenia okazała się większa niż szacowaliśmy, a efektywność przerosła założony w fazie projektowania „Akademii” wskaźnik 30%. Przeprowadzony test grupy kontrolnej wykazał, iż efektywność szkoleń spełniających 9 wymienionych elementów była wyższa od efektywności szkoleń prowadzonych przez konkurencyjnych trenerów – kolejno o 36,51%, 37,05%, a nawet o 138%.

Na dziewięciu powyższych elementach opiera się „Akademia 50+” – kompleksowa innowacyjna metodologia przekazywania wiedzy, która stanowi nową jakość na rynku usług szkoleniowo-rozwojowych. Uwzględnia bowiem zmianę dotykającą procesów uczenia się przychodzącą wraz z wiekiem, jest odpowiednio dostosowana do potrzeb, możliwości i uwarunkowań osób dojrzałych, a dzięki temu gwarantuje wysoki efekt edukacyjny.

 

Więcej informacji o projekcie „Akademia 50+”, jego wynikach i  realizatorze - Centrum Doradztwa Strategicznego znaleźć można na stronie internetowej www.akademia50.pl.
Zapraszamy też do obejrzenia filmu w serwisie YouTube.

 

Centrum Doradztwa Strategicznego s.c.
D. Bieńkowska, C. Ulasiński, J. Szymańska

Dolacz do nas

Mój panel

Dodaj nowy moduł
Treco | logo

Zaloguj się lub zarejestruj

Masz już konto? Zaloguj się do portalu za pomocą formularza.
Jesteś nowym użytkownikiem? Zarejestruj się w jednym prostym kroku.

Innowacyjna gospodarka

Dotacje na innowacje - Inwestujemy w Waszą Przyszłość.

Projekt współfinansowany z funduszy Unii Europejskiej
Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Działanie 8.1:
Wspieranie działalności gospodarczej w dziedzinie gospodarki elektronicznej

realizacja: Netizens Peppermint