Wyszukiwanie

wyszukiwanie zaawansowane >

Artykuły Artykuły

Twórcze rozwiązywanie problemów za pomocą myślowych kapeluszy Edwarda de Bono

Anna Celińska | 22.02.2011
Twórcze rozwiązywanie problemów za pomocą myślowych kapeluszy Edwarda de Bono

W dzisiejszych czasach, aby być konkurencyjnym i odnosić sukcesy w stale zmieniającej się rzeczywistości, musimy nauczyć się analizować problemy z różnych punktów widzenia.


Szukanie nietypowych rozwiązań i umiejętność dostrzegania tego, czego nie widzą inni, przydaje się nie tylko w pracy wynalazcy (albo raczej inżyniera), ale także menedżera, sprzedawcy czy kogoś, kto zajmuje się szeroko pojętymi usługami. Poniższy artykuł poświęcony jest metodzie, która pozwala w prosty, przyjemny i skuteczny sposób przyjrzeć się temu zagadnieniu.

Sześć myślowych kapeluszy to narzędzie służące do rozwiązywania problemów zaprojektowane przez twórcę myślenia lateralnego - Edwarda de Bono. Myślenie lateralne, zwane również myśleniem bocznym, to nic innego, jak spojrzenie na sytuację z pozalogicznego punktu widzenia. Osobę posługującą się tego typu myśleniem charakteryzuje brak sztywności w postrzeganiu otaczającej rzeczywistości, umiejętność odkrywania i pokonywania ograniczeń własnego myślenia oraz zdolność do rozpatrywania problemu z różnych perspektyw. Człowiek, myślący lateralnie świadomie i aktywnie, poszukuje nowych wyobrażeń, pojęć i obiektów, a także ich powiązań między sobą, dzięki czemu może lepiej zrozumieć rzeczy takimi, jakimi są.

E. de Bono pisze, że metoda sześciu kapeluszy myślowych pozwala na prowadzenie myślenia w podobny sposób, do tego, jak dyrygent prowadzi orkiestrę. Można żądać tego, co w danej chwili jest potrzebne. Jest to niezwykle ważne z punktu widzenia procesu twórczego rozwiązywania problemów, gdyż wszystkie, poniżej opisane style myślowe są przydatne, jednak każdy - na innym etapie. Celem tej metody jest uporządkowanie myślenia tak, by w danej fazie korzystać tylko z jednego trybu myślenia. Prowadzi to do sytuacji, w której proces myślenia staje się bardziej skoncentrowany i skuteczny.

Myślenie przebiega dwuetapowo. W pierwszym etapie sporządzamy mentalną mapę sytuacji, posługując się metodą sześciu kapeluszy. Drugi etap to wybór trasy na podstawie sporządzonej mapy.

Sporządzenie mentalnej mapy wymaga od nas świadomego włożenia każdego z kapeluszy w wybranym przez nas momencie i odegrania roli z nim związanej. Istotne jest to, abyśmy całkowicie poświęcili się odgrywanej przez nas w danej chwili roli. Słowo rola zostało tu użyte nieprzypadkowo, gdyż często myślenie niezgodne z naszym Ja sprawia nam trudność (na przykład optymiście ciężko spojrzeć na daną sytuację w czarnych barwach, przez co może nie widzieć potencjalnych zagrożeń i odwrotnie - pesymista nie widzi ewentualnych szans i korzyści). „Zagranie” danego stylu myślenia ma pomóc w wyzwoleniu się od ograniczeń krępujących nasz umysł. Wszak to nie są nasze „prawdziwe” myśli, a myśli postaci, w którą mamy się wcielić.

Każdy z sześciu kapeluszy ma swój własny kolor. Jest to niezwykle istotne, gdyż kolor, będący identyfikatorem kapelusza, jest powiązany z jego charakterem i funkcją. Dzięki temu, że za pomocą barw możemy rozróżniać dane kapelusze, łatwiej jest dokonać wizualizacji danego stylu myślowego reprezentowanego przez określony kapelusz.

Kapelusz biały najczęściej nakładają (często zupełnie nieświadomie) osoby preferujące styl obiektywny. Biel symbolizuje w tym przypadku neutralność i obiektywizm. E. de Bono podkreśla, że zakładając na głowę biały kapelusz myślowy, powinniśmy postępować niczym komputer - podawać neutralne i obiektywne fakty, bez dokładania argumentacji, interpretacji czy też własnych opinii. Biały kapelusz pomaga nam zdyscyplinować i ukierunkować własne myślenie, gdyż wymaga od nas spojrzenia na sytuację / problem „chłodnym okiem”, bez oceniania czy też analizowania.

Pracę nad rozwiązaniem problemu powinniśmy rozpocząć od nałożenia białego kapelusza i zastanowienia się nad wszystkimi faktami związanymi z daną sytuacją problemową. Ważne, aby mając go na głowie, nie dokonywać interpretacji sytuacji czy też nie formułować opinii z nią związanych; na tym etapie mentalnym liczą się tylko fakty.

Przeciwieństwem myślenia spod białego kapelusza jest myślenie w kategoriach kapelusza czerwonego. Charakteryzuje się ono silnym zaangażowaniem emocji, odczuć i intuicji w procesy myślenia. Nałożenie czerwonego kapelusza pomaga w sformalizowany i sprecyzowany sposób wyrazić emocje, odczucia związane z daną sytuacją/problemem. Odkrycie i ujawnienie tych emocji może w znaczący sposób wpłynąć na zmianę postrzegania sytuacji problemowej, gdyż często nieujawnione emocje zaburzają obraz problemu i utrudniają odnalezienie rozwiązania.

Myślenie spod czerwonego kapelusza związane jest także z wyrażaniem własnych przeczuć, dotyczących danego problemu. Intuicja jest w tym wypadku potraktowana jako swego rodzaju doradca, który uformował się w naszym umyśle na bazie wcześniejszych doświadczeń i posiadanej wiedzy.

Najważniejszą funkcją czerwonego kapelusza jest przyzwolenie myślącemu na powiedzenie: „Oto, co czuję w związku z tą sprawą”. E. de Bono podkreśla, że jest to wygodny sposób na wchodzenie i wychodzenie z „trybu emocjonalnego”. Zaznacza przy tym, że myślący, który korzysta z myślenia spod czerwonego kapelusza, nigdy nie powinien usprawiedliwiać i logicznie wyjaśniać swoich uczuć.

Osoby preferujące krytyczny styl myślenia chętnie nałożą na głowę czarny kapelusz myślowy. Myślenie w tych kategoriach związane jest z negatywną oceną, wskazywaniem wad, błędów i niedoskonałości danego pomysłu/rozwiązania. Korzystanie z myślenia spod czarnego kapelusza przez skupienie się na aspekcie logicznie negatywnym, pozwala na obnażenie minusów danej sprawy. Jak podkreśla E. de Bono, założenie czarnego kapelusza nie polega na odnajdywaniu przyjemności w mówieniu „nie”, a na wskazywaniu realnych zagrożeń i ryzyka związanego z konkretnym rozwiązaniem. Myślenie w tej kategorii nie wymaga od nas rozwiązywania problemów, a jedynie wskazywania ich.

Warto zapamiętać, że przy omawianiu nowych pomysłów zawsze lepiej jest skorzystać z kapelusza żółtego (odpowiedzialnego za wyszukiwanie pozytywnych aspektów sprawy), a dopiero później zastosować myślenie spod kapelusza czarnego.

Przeciwieństwem kapelusza czarnego jest wspomniany kapelusz żółty, którego kolor symbolizuje jasność, słońce i optymizm. Myślenie spod tego kapelusza charakteryzuje się chęcią poszukiwania tych aspektów sprawy, które są pozytywne. Osoba mająca na głowie ten kapelusz, poszukuje korzyści płynących z danych rozwiązań i znajduje dla nich uzasadnienie.

Myślenie w ramach żółtego kapelusza, skupiając się na pozytywnych aspektach, z jednej strony koncentruje swoją uwagę na logicznych i praktycznych aspektach sprawy, z drugiej zaś pozostawia miejsce na marzenia, wizje i nadzieje.

Osoba myśląca w kategoriach żółtego kapelusza jest konstruktywna i twórcza. Konkretne propozycje i sugestie poparte są zdolnością do działania i dokonywania czegoś. Nadrzędnym celem tego pozytywnego spojrzenia na sprawę jest efektywność, co w znacznym stopniu odróżnia myślenie w ramach żółtego kapelusza od pozytywnej euforii, znamiennej dla myślenia spod czerwonego kapelusza.

Wkładając na głowę żółty kapelusz, powinniśmy skoncentrować się na wyszukiwaniu odpowiedzi na takie pytania jak: Z jakich powodów moje przedsięwzięcie powiedzie się? W jaki sposób mogę wykorzystać nadarzającą się okazję?

Kapelusz zielony charakteryzuje myślenie kreatywne, wciąż poszukujące alternatyw i wykraczające poza to, co oczywiste. Myślenie spod tego kapelusza zamiast oceny posługuje się kategorią przemieszczenia. Pojęcie to, kluczowe w procesie myślenia lateralnego, jest pojęciem aktywnym. Pomysły wykorzystujemy dla ich wartości przemieszczania, co oznacza, że robimy z nich użytek, po to żeby zobaczyć, do czego nas doprowadzą. Jeden pomysł staje się początkiem następnego, a ten kolejnego i tak, aż doprowadzi nas to do nowej koncepcji.

Myśląc w kategoriach zielonego kapelusza, nie oceniamy pomysłów, a jedynie skupiamy się na tym, aby wygenerować ich jak najwięcej. Oceną zajmujemy się, nakładając kapelusz żółty i czarny.

Osoby posługujące się stylem myślenia spod zielonego kapelusza używają prowokacji, aby wyrwać się z utartych wzorców myślenia. Jedną z metod jej wywoływania, polecaną przez E. de Bono, jest technika Przypadkowego Wyrazu. Przypadkowo wylosowany wyraz ma pobudzić myślącego do wykreowania pomysłów, które w zwyczajnych okolicznościach nie przyszłyby mu do głowy. Istotą tej techniki jest to, że każdy przypadkowy wyraz może okazać się pomocny w przypadku przedmiotu zainteresowania. E. de Bono zaznacza, że osoba korzystająca z tej techniki nie powinna jedynie szukać prostych powiązań między przypadkowym wyrazem a przedmiotem zainteresowania, gdyż nie ma to stymulującego efektu. Także przestawianie liter w przypadkowym wyrazie bądź używanie go jako akronimu nie przynosi zamierzonego efektu. Należy używać wyrazu przypadkowego w niezmienionej formie.

Osoba nosząca niebieski kapelusz myślowy odpowiedzialna jest za porządkowanie, organizowanie i obserwowanie procesu myślenia. Myślenie w tej kategorii dotyczy działań koniecznych dla zgłębienia sprawy i jej rozwiązania. Oznacza to, że osoba myśląca w ramach niebieskiego kapelusza decyduje o tym, który kapelusz myślowy powinien być wykorzystany w danym momencie procesu.

Niebieski kapelusz pomaga uporządkować proces myślenia, wskazuje na zagadnienia, na których należy się skoncentrować, a także definiuje problemy i nadaje kształt pytaniom. Osoba nosząca ten kapelusz odpowiada również za podsumowania, przeglądy sytuacji i konkluzje, które mogą być dokonywane okresowo lub na zakończenie procesu myślenia.

Jak podkreśla E. de Bono system sześciu kapeluszy myślowych jest niezwykle prosty w użyciu i może go stosować każdy. Nadaje się zarówno do pracy indywidualnej, jak i grupowej. Należy jednak pamiętać, że w praktyce mówiąc o kapeluszach nigdy nie używamy ich funkcji, a zawsze koloru. Zdecydowanie łatwiej jest poprosić kogoś o zdjęcie na chwilę czarnego kapelusza, niż poprosić go o zaprzestanie wygłaszania negatywnych sądów. Myślenie w kategoriach kolorowych kapeluszy staje się zabawą opartą na jasno sprecyzowanych regułach, bez osądzania i krytycznych uwag. Korzystanie z tej metody niesie za sobą wiele korzyści. Oto niektóre z nich :

  • Możliwość odgrywania roli → jednym z największych ograniczeń kreatywnego myślenia jest ochrona własnego „ego”, kapelusz myślowy pozwala nam na myślenie i mówienie rzeczy, na które normalnie byśmy sobie nie pozwolili. Chronimy nasze „ego”, gdyż odmienne poglądy tłumaczymy wejściem w rolę.
  • Ukierunkowanie uwagi → kapelusze myślowe ułatwiają nam rozpatrywanie problemu z sześciu różnych perspektyw.
  • Prostota i wygoda → kapelusze, symbolizując różne aspekty myślenia, ułatwiają poruszanie się pomiędzy tymi aspektami, zarówno w odniesieniu do siebie, jak i do innych.

 

Anna Celińska
Trener
www.annacelinska.pl

Bibliografia:
Edward de Bono (2008): Sześć myślowych kapeluszy. Gliwice.
Edward de Bono (2009): Umysł kreatywny. 62 ćwiczenia rozwijające intelekt. Warszawa.

 

 

Mini-test - sprawdź się!


1.    Kto jest twórcą myślenia lateralnego :

a)    Edward Nęcki

b)    Edward de Bono

c)    Edward George

d)    Tony Buzan

2.    Myślenie lateralne to umiejętność polegająca na:

a)    spojrzeniu na sytuację z pozalogicznego punktu widzenia

b)    spojrzeniu na sytuację z logicznego punktu widzenia

3.    Kapelusze koniecznie muszą różnić się między sobą:

a)    kolorem

b)    wielkością

c)    kolorem i wielkością

d)    niczym nie muszą się różnić

4.    Aby odkryć i ujawnić  emocje, które mogą w znaczący sposób wpłynąć na zmianę postrzegania sytuacji problemowej, aby ukierunkować myślenie na wyrażanie własnych przeczuć, dotyczących danego tematu należy „założyć na głowę” kapelusz koloru: 

a)    czarnego

b)    białego

c)    czerwonego

d)    żółtego

 

 

 

 

 

 

Poprawne odpowiedzi: 1b, 2a, 3a, 4c

Ocena:
Ocena: 0/6
Dolacz do nas
reklama
reklama
reklama
reklama

Mój panel

Dodaj nowy moduł
Treco | logo

Zaloguj się lub zarejestruj

Masz już konto? Zaloguj się do portalu za pomocą formularza.
Jesteś nowym użytkownikiem? Zarejestruj się w jednym prostym kroku.

Innowacyjna gospodarka

Dotacje na innowacje - Inwestujemy w Waszą Przyszłość.

Projekt współfinansowany z funduszy Unii Europejskiej
Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Działanie 8.1:
Wspieranie działalności gospodarczej w dziedzinie gospodarki elektronicznej

realizacja: Netizens Peppermint