Wyszukiwanie

wyszukiwanie zaawansowane >

Artykuły Artykuły

Inteligencja emocjonalna w coachingu - część I

Karolina Nikorowska | 29.08.2013
Inteligencja emocjonalna w coachingu - część I

Jaki wpływ na coaching ma inteligencja emocjonalna? Czy poziom EQ klienta wpływa na podejmowany przez niego proces zmiany? Inteligencja emocjonalna stanowi podstawę udanych sesji coachingowych.

Emocje mają niezwykle istotne znaczenie dla ludzkiego istnienia, stanowią podstawę zachowań człowieka w społeczeństwie. Świadome odczuwanie ich pozwala na regulowanie stosunków między ludźmi: podejmując odpowiedzialność za swoje zachowania, wpływają na relacje interpersonalne, kształtują je i decydują o ich trwałości. Coaching wspiera rozwój świadomości, a to w konsekwencji prowadzi do podjęcia osobistej odpowiedzialności. Ten ważny cel coachingu (zwiększona odpowiedzialność za siebie i swoje działania) jest zdaniem Johna Whitmore’a możliwy do osiągnięcia dzięki zwiększeniu u klienta jego osobistego poziomu inteligencji emocjonalnej[1].

W dzisiejszych czasach pojęcie inteligencji emocjonalnej cieszy się dużym zainteresowaniem. Daniel Goleman w swoich książkach („Inteligencja emocjonalna”, „Inteligencja emocjonalna w praktyce”) zakwestionował rozpowszechnioną opinię głoszącą, że dla odniesienia sukcesu w życiu kluczowa jest inteligencja akademicka mierzona ilorazem inteligencji, która decyduje o wynikach osiąganych w nauce. Uważał, że wysokiemu ilorazowi inteligencji zwykle towarzyszy niski poziom inteligencji emocjonalnej (EQ), co wyjaśniał szczególnym zaangażowaniem tych osób w problemy ściśle teoretyczne, które w żaden sposób nie stymulują rozwoju społeczno-emocjonalnego[2].

Inteligencja emocjonalna obejmuje zdolności całkowicie odmienne od zdolności intelektualnych, zaliczanych do inteligencji akademickiej. Zawiera w sobie zarówno kompetencje społeczne, jak i psychologiczne. W jej skład wchodzą takie talenty jak: zdolność motywowania się i wytrwałość w dążeniu do celu, umiejętność panowania nad własnymi popędami, samoregulacja nastroju i niezamartwianie się, wczuwanie się w nastroje innych osób oraz pozytywne patrzenie w przyszłość[3]. Według licznych specjalistów to właśnie inteligencja emocjonalna jest na pierwszym miejscu w czynnikach, które decydują o wybitnych osiągnięciach, stanowiąc mocną podstawę ważnych i wyjątkowych dokonań zarówno w życiu prywatnym, jak i zawodowym. Świadome i umiejętne wykorzystywanie siły i dynamiki swoich emocji poprawia samopoczucie, a przez to wpływa na wzrost pewności siebie czy motywacji. Udoskonala umiejętności w zakresie podejmowania decyzji i rozwiązywania problemów własnych.

Inteligencja emocjonalna i coaching to dziedziny, które ściśle się ze sobą łączą. Często zdarza się, że osoby inteligentne emocjonalnie wykazują znajomość coachingu, mimo że nigdy nie zajmowały się tą tematyką[4]. Zawierają trwałe i szczere relacje interpersonalne, słuchają innych, są empatyczne.

Coach musi być świadomy istnienia i znaczenia inteligencji emocjonalnej. Klient jest skuteczniejszy w działaniu, gdy rozwija swoją inteligencję emocjonalną. Wówczas pracuje z większą skutecznością i świadomością swoich działań. Coaching to proces wspólnego rozwoju, zatem i coach, by być skuteczniejszy, musi pracować nad samodoskonaleniem swojego EQ. Jeżeli faktycznie coaching pozwala na osiąganie trwałych zmian, to wzbogacony o inteligencję emocjonalną może wpłynąć na nauczenie się prowadzenia coachingu samego siebie.

Artykuł ten stanowi próbę pokazania, że podstawą dobrego coachingu jest inteligencja emocjonalna, a doskonalenie własne coacha poprzez „wewnętrzne” szkolenie siebie jest kluczem do sukcesu osobistego i - co najważniejsze - sukcesu klienta.

O szacunku do siebie i innych

Ze wszystkich sądów, które formujemy w życiu, żaden nie jest tak ważny, jak sąd o sobie samym. Nathaniel Branden.

Istotnym elementem udanego coachingu jest umiejętność zarządzania relacjami w taki sposób, aby ich skuteczność była wysoka. Jeżeli zatem człowiek dobrze kieruje sobą, skutecznie kieruje innymi. Aby naprawdę efektywnie pracować w coachingu, trzeba wykazywać się wysokim poziomem inteligencji emocjonalnej. To od niej zależy poziom umiejętności w zakresie współpracy z samym sobą oraz z innymi. Poniżej przedstawione zostaną argumenty, będące potwierdzeniem znaczenia inteligencji emocjonalnej dla właściwego i skutecznego procesu. Podstawą tych rozważań będzie szacunek: zarówno do samego siebie, jak i do innych.

Bycie dobrym coachem zależy od szacunku do samego siebie. Jeżeli coach szanuje siebie, docenia przede wszystkim to, kim jest. Szacunek do siebie ściśle wiąże się z poczuciem własnej wartości, a ono często wynika z doświadczeń, jakie przeżywa się w dzieciństwie. „Słownik psychologii” przedstawia, że poczucie własnej wartości to „postawa wobec siebie lub własna opinia na swój temat czy też ocena samego siebie (…)”[5]. Prof. dr hab. Piotr Oleś uważa, że jest to odpowiedź na pytanie: „jak się czuję z tym, kim jestem?”[6].

Autentyczność w szacunku do siebie przynosi wiele korzyści: znajomość swoich mocnych i słabych stron, radzenie sobie z krytyką, otwartość na doświadczenia, optymistyczne patrzenie na świat jako na miejsce możliwości, a nie zagrożeń. Coach o niskim poczuciu własnej wartości może oceniać siebie w sposób warunkowy: „Jestem OK, dopóki z powodzeniem pracuję z klientami”, takie zachowanie będzie wpływało na przebieg sesji: skutkiem ciągłej potrzeby niesienia pomocy, która charakteryzuje takiego coacha, będzie przedłużanie sesji czy zbyt silna więź emocjonalna z klientem. Poczucie własnej wartości jest niezwykle istotne, na przykład w sytuacji, kiedy coachowany obwinia coacha z niskim szacunkiem do siebie za swoje niepowodzenia. Coach wówczas może przyjąć rolę ofiary.

Oczywiście będą zdarzać się sytuacje, kiedy poczucie własnej wartości zostanie zachwiane. Coach ma szansę skorzystania wówczas z pomocy superwizora, z którym będzie możliwość przepracowania pojawiających się trudności. Może wrócić sam do sesji i zastanowić się: „Dla kogo zadałem to pytanie?”[7].

Oczywistym jest, że szacunek dla innych jest jednym z elementów, które zapewniają tworzenie poprawnych relacji interpersonalnych. Okazywanie szacunku innym to akceptowanie ich za to, kim są, a nie za to, co robią. Nie osądzanie i nie ocenianie ich. Osądy mogą prowadzić do sytuacji, w której coach nadaje kierunek procesowi i narzuca warunki zmiany klienta, a to mija się z celem coachingu.

Duży szacunek do innych oznacza, że akceptujemy drugiego człowieka bez względu na to, jakie ma przekonania i wartości. Co jednak, kiedy wartości coacha są zupełnie sprzeczne z wartościami klienta? W takiej sytuacji można nie rozpoczynać coachingu lub jak najszybciej go zakończyć. Aby jednak temu zapobiec, trzeba pielęgnować w sobie duże poczucie własnej wartości i wysoką samoświadomość. Wówczas szybko można się zorientować, kiedy wypowiedzi klienta wywołują silne reakcje na tle emocjonalnym i nie dopuścić do tego, by emocje wzięły górę nad myślami.

Świadomość siebie i innych

Jakość relacji zależy również od tzw. samoświadomości, która jest jednym z podstawowych składników inteligencji emocjonalnej. Ta znajomość własnych emocji ma szczególne miejsce w składzie kompetencji psychologicznych, a to dlatego, iż jej rola jest znacząca dla identyfikowania emocji już w chwili pojawienia się ich. Podstawą jest tu zdolność do rozpoznawania swoich uczuć poprzez pojawiające się pierwsze ich sygnały, a nie wtedy, kiedy emocje są już intensywne. Lekceważenie stanów organizmu oraz brak wsłuchiwania się w swoje odczucia może pozbawić­­ nie tylko smaku życia, lecz również sprawić, że świat wewnętrzny staje się coraz bardziej niezrozumiany.

Znajomość swoich emocji i samowiedza o nastroju wskazuje na większą niezależność oraz zdolność do trafnego i słusznego podejmowania najważniejszych decyzji w swoim życiu. Wiedza na temat własnych zdolności, możliwości czy braków powoduje, że człowiek wie, z czym jest w stanie sobie poradzić, a co dostarczy mu pewnych trudności w wykonaniu. Pozwala to więc na antycypowanie skutków własnych działań i dodaje pewności siebie.

Samoświadomość emocji, jakie odczuwa coach, jest podstawową zdolnością emocjonalną, na której buduje się inna umiejętność, tj. samokontrola emocjonalna, tak bardzo potrzebna przy rozmowie. Świadomość emocjonalna coacha stanowi swego rodzaju trzon posiadanej przez niego samowiedzy. To pomaga mu otworzyć się na innych i dostrzec, jakie znaczenie mają takie umiejętności jak empatia, słuchanie innych czy zadawanie pytań. Umiejętności te wpływają na poszerzenie pola świadomości innych.

Empatia to „reakcja emocjonalna wynikająca z rozpoznawania czyjegoś stanu emocjonalnego, a polegająca na wejściu w stan bardzo podobny”[8]. To zdolność dzielenia emocji odczuwanych przez inną osobę, dostrzegania uczuć, które występują u innych. Dobry emocjonalny kontakt z drugą osobą oraz tworzenie szczerych i silnych więzi jest możliwe dzięki spoglądaniu na pewne sprawy pod kątem widzenia drugiego człowieka oraz zaznawania przeżywanych przez niego motywów i uczuć[9].

Empatia odgrywa w relacjach interpersonalnych zdecydowanie najważniejszą rolę. Osobie, w stosunku do której empatia jest kierowana, wzrasta poczucie własnej wartości, poczucie bezpieczeństwa, dostarcza informacji o tym, że jest słuchana, akceptowana[10].

Skuteczne, empatyczne komunikowanie się z ludźmi narzuca przede wszystkim obowiązywanie zasady „staraj się najpierw zrozumieć innych, potem być zrozumiany”. Taka postawa wymaga nie tylko rejestrowania i rozumienia wypowiedzi, ale także obserwowania tzw. „języka ciała”. Emocje nie zawsze bywają przedstawiane za pomocą słów, bardzo często są wyrażane na przestrzeni niewerbalnej, tj. gesty, mimikę czy sposób zachowania. Aby zatem nauczyć się poprawnego dostrzegania tych emocji, niezbędna jest nasza uważność w stosunku do najmniejszych sygnałów, jakie pojawiają się u drugiego człowieka, a to z kolei jest możliwe tylko wówczas, kiedy słuchanie „odbywa się za pomocą oczu i serca (…)”[11].

Coach podczas słuchania klienta porusza się na trzech poziomach: poziomie słuchania emocjonalnego, intuicyjnego oraz słuchania skupionego na drugiej osobie[12].

Na poziomie słuchania emocjonalnego coach zostawia przestrzeń klientowi, poświęcając czas do rozwinięcia myśli klienta. Zwraca uwagę na komunikację niewerbalną: ton głosu, kontakt wzrokowy, mowę ciała. Kiedy coach jest wsłuchany całym swoim ciałem w rozmówcę, wie, co się dzieje z nim, nawet gdy ten nie wypowiada żadnych słów. Podpowiada mu to jego intuicja. Ona z kolei nie może być obarczona własnymi przekonaniami i interpretacją, wówczas istnieje możliwość wyciągania pochopnych wniosków dotyczących tego, co czuje druga osoba, a co nie koniecznie musi zgadzać się ze stanem faktycznym.

Niezwykle istotne jest umiejętne zadawanie pytań pozbawionych osądów, krytycznego tonu. Warunkują one u klienta taki sposób myślenia, który daje mu szanse na rozwój i wydobywa jego potencjał. Właściwie zadane pytania pomagają klientowi rozpoznać jego emocje, poszerzyć samoświadomość, zachęcają do refleksji. Dobrą praktyką, by nauczyć się tego, może być przeanalizowanie przez coacha każdej sesji tuż po jej zakończeniu. Pozwoli to na zastanowienie się, które pytania wywarły największy wpływ na coachowanego.

Jak inteligencja emocjonalna wpływa na relacje z innymi?

Często zdarza się, że osoby nie radzą sobie z własnymi emocjami, nie potrafią współpracować i działać w zespole. Nie odczytują sygnałów emocjonalnych wysyłanych przez drugiego człowieka, a co za tym idzie - nie znają jego potrzeb. To powoduje, że nie są dobrymi przywódcami. Kierują nimi emocje, nad którymi nie mogą zapanować, przez co zdarza im się działać pod wpływem impulsu.

W kontaktach międzyludzkich, jak i w kontakcie człowiek-otoczenie zupełnie naturalną reakcją jest przeżywanie pewnych emocji, które są wywoływane w trakcie tych interakcji. W rzeczywistości znaczenie sfery emocjonalnej bywa bardzo często minimalizowane, a sama wartość życia emocjonalnego - niedoceniana. Takie podejście powoduje liczne nieporozumienia i prowadzi do niepowodzeń w relacjach z innymi[13]. Zwiększa się wówczas prawdopodobieństwo pojawienia się konfliktów, które mają destruktywny wpływ na wszelkiego rodzaju związki.

Świadomość siebie i innych ma duże znaczenie dla jakości tworzonych relacji interpersonalnych. Poniżej znajduje się tabela świadomości, prezentująca cztery rodzaje wiedzy w stosunku do siebie oraz innych.

NISKA SAMOŚWIADOMOŚĆ
WYSOKA ŚWIADOMOŚĆ INNYCH

 

COACH SKONCENTROWANY NA INNYM

WYSOKA SAMOŚWIADOMOŚĆ
WYSOKA ŚWIADOMOŚĆ INNYCH

 

COACH INTELIGENTNY EMOCJONALNIE

NISKA SAMOŚWIADOMOŚĆ

NISKA ŚWIADOMOŚĆ INNYCH

 

COACH NIEŚWIADOMY

WYSOKA SAMOŚWIADOMOŚĆ

NISKA ŚWIADOMOŚĆ INNYCH

 

COACH SKONCENTROWANY NA SOBIE

Ilustracja 1. Świadomość a rodzaje coachów[14]

Coachowie, którzy skoncentrowani są na innych osobach, z jednoczesną niską samoświadomością, nie przykładają wagi do swoich emocji czy intuicji, są skupieni na drugim człowieku w sposób nadmierny. Coach, który nie panuje nad emocjami, pozwala, by to one rządziły sesją, wpływały na proces. Osądy i własne przekonania takiego coacha nie pozwolą na koncentrację i pomoc klientowi. Przyjmując postawę odwrotną - zbyt duża koncentracja na sobie, a niska na innych - coach podczas spotkania realizuje swoje cele i zaspokaja swoje potrzeby, a nie klienta. Nie zwraca uwagi na sygnały, jakie wysyła do niego inna osoba. Słyszy, ale nie słucha, co doprowadza do niezrozumienia sytuacji, w jakiej znajduje się klient.

Nieświadomość emocjonalna zarówno siebie, jak i klienta jest niebezpieczna. To postrzeganie coachingu jako działania skupiającego się jedynie na faktach, bez dostrzegania wskazówek emocjonalnych, które wysyła klient, oraz tych, które ma w sobie coach. Jedynym właściwym postępowaniem jest sytuacja, w której coach posiada wysoką świadomość siebie oraz innych. Nie oznacza to, że przychodząc na sesje, jest niezapisaną kartą. Nie można pozbyć się emocji, wyłączyć własnych przekonań czy opinii, by w pełni obiektywnie koncentrować się na coachowanym. Ale wysoka samoświadomość pozwoli zminimalizować subiektywne patrzenie na klienta, w które wkrada się własny osąd. Coach inteligentny emocjonalnie, tj. z wysoką świadomością siebie i innych, potrafi słuchać swojej intuicji, rozpoznać sygnały płynące z jego ciała. Jest też spostrzegawczy w stosunku do swojego klienta, obserwuje go i właściwie korzysta ze wskazówek, jakie do niego wysyła. Jeżeli coach będzie wrażliwy na te sygnały, otrzyma od klienta klucz do zrozumienia sytuacji, w jakiej się aktualnie znajduje.

 

Karolina Nikorowska
Psycholog, coach kariery, doradca zawodowy
www.coachingspace.pl



[1] Whitmore J., Coaching. Trening efektywności, Warszawa, G+J Gruner+Jahr Polska 2011.
[2] Goleman D., Inteligencja emocjonalna w praktyce, Poznań, Media Rodzina 1999.
[3] Goleman D., Inteligencja emocjonalna, Poznań, Media Rodzina 1997.
[4] Neale S., Spencer-Arnell L., Wilson L., Coaching inteligencji emocjonalnej, Warszawa, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. 2009.
[5] Colman A. M., Słownik psychologii, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN 2009.
[6] Oleś P. K., Wprowadzenie do psychologii osobowości, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe Scholar 2009.
[7] Neale S., Spencer-Arnell L., Wilson L., Coaching inteligencji emocjonalnej, Warszawa, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. 2009.
[8] Salovey P., Sluyter D. J., Rozwój emocjonalny a inteligencja emocjonalna, Poznań, Dom Wydawniczy REBIS 1999.
[9] Zimbardo P. G., Ruch F. L., Psychologia i życie, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN 1997.
[10] Mellibruda J., Ja - Ty - My. Psychologiczne możliwości ulepszania kontaktów międzyludzkich, Warszawa, Nasza Księgarnia 1980.
[11] Tamże.
[12] Neale S., Spencer-Arnell L., Wilson L., Coaching inteligencji emocjonalnej, Warszawa, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. 2009.
[13] Oczadło A., Program treningu inteligencji emocjonalnej, W: Dyrda B. (red.), Rozwijanie twórczości i inteligencji emocjonalnej dzieci i młodzieży (93-97), Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2004.
[14] Neale S., Spencer-Arnell L., Wilson L., Coaching inteligencji emocjonalnej, Warszawa, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. 2009.

Ocena:
Ocena: 6/6
Dolacz do nas

Mój panel

Dodaj nowy moduł
Treco | logo

Zaloguj się lub zarejestruj

Masz już konto? Zaloguj się do portalu za pomocą formularza.
Jesteś nowym użytkownikiem? Zarejestruj się w jednym prostym kroku.

Innowacyjna gospodarka

Dotacje na innowacje - Inwestujemy w Waszą Przyszłość.

Projekt współfinansowany z funduszy Unii Europejskiej
Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Działanie 8.1:
Wspieranie działalności gospodarczej w dziedzinie gospodarki elektronicznej

realizacja: Netizens Peppermint